تحقیقات کاربردی فقه و حقوق

تحقیقات کاربردی فقه و حقوق

ولایت تربیتی جد پدری بر نوه؛ تحلیل شمول ادله عام ولایت و بازتاب آن در فقه امامیه و حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
پژوهشگر پژوهشگاه فقه نظام
چکیده
ولایت جد پدری در امور مالی و نکاح، به‌عنوان یکی از مسائل بنیادین فقه امامیه، از دیرباز مورد پذیرش و اجماع فقها بوده است. با این حال، ولایت او بر تربیت فرزند کمتر مورد توجه قرار گرفته و در منابع روایی و فقهی تصریحی بر آن وجود ندارد. پژوهش حاضر با تمرکز بر «ولایت تربیتی جد پدری» به بررسی ادله عام ولایت پرداخته و امکان شمول آن بر حوزه تربیت را بازخوانی می‌کند. بر این اساس، اجماع، روایات (از جمله روایات تقدیم جد بر پدر در نکاح، روایات سلطه پدر بر فرزند و لزوم اطاعت از او)، قاعده «وَلدُ الوَلدِ وَلَدٌ»، سیره  و اصول عملیه به‌عنوان مهم‌ترین ادله بررسی می‌شوند. در ادامه، بازتاب این ادله در فقه امامیه و سپس در حقوق ایران تحلیل می‌گردد. در حقوق مدنی ایران، هرچند مواد ۱۱۸۰ و ۱۱۸3 قانون مدنی به ولایت قهری پدر و جد پدری تصریح دارند، اما حدود این ولایت در عرصه تربیت روشن نیست. رویه قضایی نیز نشان می‌دهد که در عمل، برداشت‌های متفاوتی از ولایت جد بر امور تربیتی ارائه شده است. بدین‌سان، این پژوهش می‌کوشد با ترکیب ادله فقهی و تحلیل حقوقی، جایگاه ولایت جد پدری در تربیت نوه را بازخوانی و نسبت آن را با نظام حقوقی ایران تبیین کند.
کلیدواژه‌ها