تحقیقات کاربردی فقه و حقوق

تحقیقات کاربردی فقه و حقوق

الزامات و ملاک قاعده فقهی نفی سبیل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
- دانش آموخته کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، ایران.
چکیده
مطابق قاعده نفی سبیل، خداوند متعال در قوانین و شریعت اسلامی هیچ قانونی را که باعث ایجاد سلطه کافر بر مسلمان گردد، جعل نکرده است تا بدین وسیله عزت و سیادت اسلام و مسلمین حفظ گردد از آنجا که امروزه روابط بین الملل، در صحنه وسیع آن گسترش یافته است و کشورهای اسلامی هم مشمول اینگونه ارتباطات جمعی و فردی با غیرمسلمین می‌باشند، ضروری است که زوایای گوناگون این قاعده در خصوص ارتباط مسلمانان با کفار مورد بحث و بررسی قرارگیرد. هدف این پژوهش توصیفی-تحلیلی، اثبات حجیت قاعده نفی سبیل، بررسی الزامات آن و تطبیق این قاعده بر موارد و مصادیق روابط بین‌المللی آن می‌باشد. یکی از یافته‌های این پژوهش، ملاک و حدود قاعده نفی سبیل است که ملاک آن نفی هرگونه تعامل و تعاهد سلطه‌آور با غیرمسلمانان است به طوری‌که هم نفس قراردادها نباید مشتمل بر ذلت و سلطه کافر باشد و نه در درازمدت منتهی به سلطه کفار گردد و حدود آن هم گستره تمامی احکام اولیه‌ای است که قبول مفادشان منجربه سلطه کفار بر مسلمین می‌گردد. بنابراین طبق این قاعده به استناد آیه نفی سبیل و حدیث اعتلا هرگونه سلطه پذیری در تمامی زمینه‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و... از مسلمین نفی می‌شود.
کلیدواژه‌ها

  • قرآن کریم
  • انصاری، مرتضی، المتاجر (مکاسب)، قم، مکتبه الاسلامیه،1375ق
  • انصاری، مرتضی، مطالب ج3، قم، مکتبه الاسلامیه،1358ق
  • تهانوی هندی حنفی، محمدعلی بن علی، کشاف اصطلاحات الفنون ج2 ،1862م
  • حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، ج8، بیروت دارالاحیا التراث العربی، بی تا
  • حکیم، سیدمحسن، مستمسک العروه، نجف، مطبعه العلمیه،1372ق
  • حکیم، محمدتقی، الاصول العامه للفقه المقارن، بیروت، دارالندلس،1963م
  • رحمانی، محمد، قاعده نفی سبیل از منظر فریقین، مجله طلوع، ش5، تابستان1386ش
  • شهیداول، محمدبن مکی عاملی، اللمعه الدمشقیه، بیروت موسسه فقه الشیعه،1410ق
  • شهیداول، محمدبن مکی عاملی، القواعد و الفوائد، ج1، ترجمه سیدمهدی صانعی، انتشارات دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی،1372ش
  • شهیدثانی، زین الدین بن علی عاملی، مسالک الافهام الی تنقیح شرایع الاسلام، ج7، قم، موسسه معارف اسلامی، 1413ق
  • صدوق، ابوجعفر محمد بن علی بابویه قمی، من لایحضره الفقیه، ج4، بیروت دارالصب و دارالتعارف، 1401ق
  • طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، ج2 و 3، تهران، دفتر فرهنگ اسلامی، 1372ش
  • طوسی، محمد بن حسن، المبسوط فی الفقه الامامیه، ج3 و 4، تهران، المکتبه المرتضویه لاحیا الاثارالجعفریه، 1378ق
  • علیدوست، ابوالقاسم، فقه وعرف، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1384ش
  • علیدوست، ابوالقاسم، قاعده نفی سبیل، مقالات و بررسی ها، دفتر76 (3) فقه، 1383ش
  • فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، القاموس المحیط (قاموس اللغه)، بیروت، دارالجلیل، 1414ق
  • مصطفوی، محمدکاظم، قواعد فقه ج1، تهران، نشر میزان، 1390ش
  • مظاهری، حبیب الله، قواعد فقه، قم، انتشارات وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم،1387ش
  • مکارم شیرازی،ناصر، القواعد الفقهیه، ج1، قم، انتشارات مدرسه الامام امیرالمومنین (ع)، 1415ق
  • موسوی بجنوردی، سیدمحمد، قواعد فقه، تهران، نشر عروج، 1379ش
  • موسوی بجنوردی، سیدمیرزا حسن، القواعد الفقهیه، ج1، قم، انتشارات دلیل، 1426ق