تحقیقات کاربردی فقه و حقوق

تحقیقات کاربردی فقه و حقوق

حدود مسئولیت کیفری پزشکان و ضمانت اجراهای آن در قانون مجازات اسلامی و نظام کیفری ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
احسان پورهاشمی
حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بین الملل قشم، ایران.
چکیده
یکی از مسائل مهم مورد بحث در حقوق امروز، مسئولیت کیفری پزشک است که در قانون مجازات اسلامی مقرراتی به آن اختصاص یافته است، در قانون مجازات اسلامی 1375 مسئولیت محض یا بدون تقصیر پزشک، به پیروی از قول گروهی از فقهای امامیه پذیرفته شده که از دیدگاه حقوق قابل انتقاد می نماید، هرچند که قاعده یاد شده با پذیرش شرط برائت از ضمان (شرط عدم مسئولیت )تعدیل شده است ،البته تحصیل برائت از ضمان، پزشک را از مسئولیت به طور کامل معاف نکرده است، و با تصویب قانون جدید مجازات اسلامی مصوب 1392 از قاعده پیشین عدول کرده و مبنای تقصیررا در مسئولیت پزشک پذیرفته است؛ لیکن به نظر می رسد که مبنای مسئولیت در این قانون تقصیر مفروض است، نه تقصیر اثبات شده؛ بدین معنی که قانون پزشک را مسئول فرض می کند، مگر این که عدم تقصیر او به اثبات برسد، تحصیل برائت از ضمان نیز در ماده 495 قانون مجازات جدید پیش بینی شده است که فایده آن جابه جایی بار دلیل است، هر چند در موارد ضروری اخذ برائت و تحصیل رضایت لازم نیست و قانون تشخیص ضرورت را برعهده پزشک و تیم پزشکی مسئول معالجه گذاشته است، از این جهت پژوهش حاضر با عنوان «بررسی مسئولیت کیفری پزشکان در نظام دادرسی کیفری ایران و ضمانت اجراهای آن در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392» به بررسی موضع قانونگذار در رابطه با مسئولیت کیفری پزشک پرداخته است، روش تحقیق در مقاله حاضر کتابخانه ای-اسنادی می باشد که در چهارچوب قوانین و دکترین موجود مورد بررسی قرار گرفته است.
کلیدواژه‌ها
مسئولیت
مسئولیت کیفری پزشک
برائت پزشک
رضایت
  1. اردبیلی، م ع، 1393، حقوق جزای عمومی، ج 1-2، دوره32، تهران، نشر میزان.
  2. اسماعیل آبادی، ع، 1382، شرط برائت در قرارداد پزشک با بیمار، دانشگاه مفید، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق خصوصی، استاد راهنما: مصطفی محقق داماد.
  3. پارسیاپور، محمد بافر و پارسیاپور، علیرضا و اسماعیل آبادی، علیرضا؛ خطای پزشک و تأثیر آن در مسؤولیت پزشکان، فصلنامه ی اخلاق در علوم و فناوری، ویژه نامه ی اخلاق پزشکی، پیوست شماره 1، زمستان 1385، ص 21
  4. تاجمیری، امیرتیمور، حقوق مدنی، چاپ اول، تهران، انتشارات آفرینه، 1375، ص 2.
  5. جعفری لنگرودی، حقوق تعهدات، ج1، چاپ دوم، نتشارات دانشگاه تهران، 1372، ص 288
  6. جعفری لنگرودی، محمد جعفر؛ ترمینولوژی حقوق، چاپ چهاردهم، تهران، کتابخانه گنج دانش، 1383، ص 642
  7. حسینی نژاد، حسینقلی؛ مسئولیت مدنی، چاپ اول، تهران، پخش فرهنگی و دانشگاهی شهید بهشتی، 1370، ص 1
  8. حسینی نژاد، حسینقلی، مسئولیت مدنی، تهران، انتشارات جهاد دانشگاهی دانشگاه شهید بهشتی،1370، ‌ص2.
  9. خردادپناه، محسن؛ مجموعه قوانین پزشکی و خدمات درمانی، چاپ اول، تهران، نشر دوران، ۱۳۷۸، ص 18
  10. خوانساری، جامع المدارک، ج 6، تحقیق علی اکبر غفاری، الطبعة الثانیه، طهران، الناشر مکتبة الصدوق، 1405 هـ.ق، ص 189
  11. سعیدی تهرانی، سعیده و دیگران؛ تعهدات حرفه‌ای پزشک و ملاحظات اخلاقی در جراحی ترمیمی پرده‌ی بکارت، مجله ایرانی اخلاق و تاریخ پزشکی، دوره ی هشتم، شماره ی ٣، شهریور 1394، ص 1
  12. سنهوری، عبدالرزاق؛ الوسیط فی شرح القانون المدنی، مصادر الالتزام، 1952، ص 655
  13. سنهوری، عبدالرزاق؛ الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید، ج 1، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا، ص 399
  14. سیاح، احمد؛ فرهنگ بزرگ جامع نوین عربی فارسی مصور، جلد اول، چاپ پانزده، تهران، نشر اسلام، 1373، ص 666
  15. سیریل، ا،2536 شاهنشاهی، تاریخ پزشکی ایران و سرزمین های خلافت شرقی، ترجمه: با هر فرقانی، تهران، امیرکبیر،
  16. شجاع پوریان، سیاوش؛ مسؤولیت قراردادی پزشک در برابر بیمار، چاپ اول، تهران، انتشارات فردوسی، 1389، ص 151
  17. شجاعپوریان، سیاوش؛ مسؤولیت مدنی ناشی از خطاهای شغلی پزشک زیر نظر دکتر ناصر کاتوزیان، چاپ اول، تهران، انتشارات فردوسی، 1373، ص 164
  18. صالحی، حمیدرضا؛ مسؤولیت مدنی ناشی از فرایند درمان، چاپ اول، تهران،انتشارات میزان، ۱۳۹۳، ص 152
  19. صفایی، حسین؛ حقوق مدنی(تعهدات و قراردادها)، موسسه عالی حسابداری، تهران، 1351، ص 540-538
  20. صفایی، سید حسین؛ مبنای مسئولیت مدنی پزشک با نگاهی به لایحه جدید قانون مجازات اسلامی، فصلنامۀ علمی-پژوهشی دیدگاههای حقوق قضایی، شماره 58، تابستان 1391، ص 142
  21. طباطبایی، علی؛ ریاض المسائل، المطبع حیدری، قم، موسسه آل بیت، 1404ﻫ .ق، ص 533
  22. عباسی، محمود؛ حقوق پزشکی، ج اول، تهران، انتشارات حقوقی، 1377، ص 81
  23. قیس بن محمد آل شیخ مبارک؛ حقوق و مسؤولیت پزشکی در آیین اسلام، ترجمه محمد عباسی، چاپ اول، تهران، نشر حقوقی، زمستان 1377، ص 66 و ص 69
  24. کاتوزیان، ناصر؛ دوره مقدماتی حقوق مدنی (وقایع حقوقی)، چاپ چهاردهم، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1387، ص 18
  25. کاتوزیان، ناصر؛ ضمان قهری، مسؤولیت مدنی، چاپ سوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1370، ص 16
  26. کاتوزیان، ناصر؛ مسئولیت مدنی، ضمان قهری، ج 1، چاپ اول، تهران، انتشارات دهخدا، 1374، ش 8 و 9
  27. کاتوزیان،‌ ناصر؛ حقوق مدنی، ضمان قهری، مسئولیت مدنی، ج سوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1370، ص 201
  28. گلپایگانی، محمدرضا؛ مجمع المسائل، دارالقرآن: المطبعة الامیر، 1414 هـ.ق، ج 3 ص 268
  29. لودراسا، میشل؛ مسئولیت مدنی، ‌ترجمه دکتر محمد اشتری،‌ تهران، نشر حقوقدان، 1375، ص 5
  30. محمدی، ابوالحسن؛ مبانی استنباط حقوق اسلامی (اصول فقه)، چاپ بیست و نهم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1386، ص 242
  31. محمود رضائی، جانعلی، حقوق زیان دیدگان و بیمه شخص ثالث، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، 1372، ص 36.
  32. معین، محمد؛ فرهنگ فارسی، ج 3، تهران، انتشارات امیرکبیر،1362، ص 67
  33. مقدادی، محمدمهدی و دلاوری، محمدحسین؛ مدنی ناشی از افشای اسرار پزشکی در حقوق ایران و کامن لا، فصلنامه حقوق پزشکی، سال هشتم، شماره سی ام، پاییز 1393، ص 100
  34. میک تئوفیل؛ قانون نامه حمورابی، ترجمه کامیار عبدی، تهران، انتشارات سازمان میراث فرهنگی کشور، 1376، ص 61-62
  35. نجابتی، مهدی؛ مسؤولیت پزشک در فقه و حقوق کیفری ایران، چاپ اول، تهران، انتشارات خرسندی، 1389، ص 63
  36. Pellegrino, Edmond, What the philosophy of medicine is. Theor Med, 19, 1996, P 317